Ushbu maqolada Explainable AI (XAI) texnologiyalarining tabiiy va aniq fanlarda ilmiy natijalarni tahlil qilish va ularning ishonchliligini oshirishdagi roli o‘rganildi. Tadqiqotda LIME va SHAP kabi zamonaviy XAI metodlari qo‘llanilib, modellar natijalarining shaffofligi, xatoliklar darajasi va ekspert baholari bilan mosligi tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, XAI metodlari modellarni 23–30% ga yuqori ishonchlilik bilan ishlashini ta’minlaydi, noto‘g‘ri qarorlar sonini kamaytiradi va ilmiy izlanishlarda ishonch muhitini mustahkamlaydi. Tadqiqot natijalari XAI yondashuvlarini ilmiy tadqiqotlarda samarali vosita sifatida amaliyotga tatbiq etish imkoniyatini ko‘rsatadi. Kelajakda XAI asosida avtomatlashtirilgan ilmiy platformalarni ishlab chiqish ilmiy va amaliy jihatdan dolzarb vazifa hisoblanadi