Ushbu maqola prokrastinatsiya fenomeni kontekstida motivatsiyaning ikki raqobatdosh kontseptual modelini tanqidiy tahlil qilishga bag'ishlangan. A. Maslouning ehtiyojlar ierarxik modeli (1943), boshqaruv va pedagogik amaliyotda keng tarqalganiga qaramay, asosiy ehtiyojlari qondirilgan odamlarda prokrastinatsiyani tushuntirishda printsipial cheklovlarni ochib beradi. Muqobil tushuntirish doirasi sifatida E. Deci va R. Rayanning o'z-o'zini belgilash nazariyasi (SDT) ko'rib chiqiladi, u prokrastinatsiyani xulq-atvor nuqsoni yoki irodasizlikning namoyon bo'lishi emas, balki uchta asosiy ichki ehtiyojlarning: avtonomiya, kompetentlik va bog'liqlikning buzilishi natijasida yuzaga keladigan himoya psixologik mexanizmi sifatida talqin qiladi. Ikkala modelning qiyosiy tahlili asosida va diagnostika vositalariga — Umumiy prokrastinatsiya shkalasi (PASS) va Asosiy psixologik ehtiyojlar indeksi (BPNS) — tayanib, maqolada motivatsiyani boshqarishda defitsit mantig'idan jarayonli yondashuvga o'tish asoslanadi. Akademik va professional muhitda ichki motivatsiyani tiklashga qaratilgan vazifalarni qayta shakllantirishning amaliy mexanizmlari taklif etiladi. Ishning ilmiy yangiligi shundan iboratki, prokrastinatsiya individual shaxsiy kamchiliklarning oqibati emas, balki avtonomiya tanqisligining diagnostik ahamiyatga ega signalidir.